MASTER_NAV Nedir?

Bir ekran değil, bir ekran mimarisidir

MASTER_NAV'ın temel görevi, SCADA projesinde ayrı ayrı hazırlanmış ekranları operatörün tek bir navigasyon yapısı üzerinden açabilmesini sağlamaktır. Navigasyon düğümleri belirli ekranlara bağlanır; operatör bir düğümü seçtiğinde ilgili ekran MASTER_NAV'ın merkezindeki ekran bölgesinde görüntülenir.

Bu nedenle MASTER_NAV, klasik anlamda ekranın içine yerleştirilen küçük bir kontrol olarak düşünülmemelidir. MASTER_NAV için ayrılmış ekranın tamamını kaplayan bir ana kabuk olarak tasarlanmalıdır.

Kritik Tasarım Kuralı

MASTER_NAV öngörülen ekranda yalnızca MASTER_NAV kullanıcı kontrolü bulunmalıdır. Bu ekrana başka kullanıcı kontrolleri yerleştirilmemelidir. Çünkü MASTER_NAV; başlık, navigasyon, seçilen ekran ve alarm bölgelerini kendi içerisinde oluşturur ve ekran alanını bu yapıya göre kullanır.

MASTER_NAV'ın Dört Temel Bölgesi

MASTER_NAV'ın çalışma mantığı dört ana görsel bölge üzerine kuruludur. Bu bölgelerin boyutları ve görünürlükleri ilgili özelliklerle yönetilebilir. Operatörün karşısına çıkan bütünleşik yapı; üstte başlık, yanda navigasyon, ortada seçilen ekran ve altta alarm alanından oluşabilir.

1 — BAŞLIK BÖLGESİ · Title Screen

2 — NAVİGATÖR

  • Ana Sayfa
  • Santral Genel
  • Türbinler
  • Jeneratör
  • Şalt Sahası
  • Yardımcı Sistemler
3 — EKRAN BÖLGESİ Seçilen ekran burada görüntülenir
Ünite 1 Gerçek zamanlı proses ekranı
Ünite 2 Gerçek zamanlı proses ekranı
Genel Durum Santral genel görünümü
4 — ALARM BÖLGESİ Alarm listesi ekranı Aktif alarm Alarm sayısı
1

Başlık Bölgesi

TitleScreenID ile bir başlık ekranı bağlanabilir. Başlık panelinin görüntülenmesi ve yüksekliği ayrıca yapılandırılabilir.

2

Navigatör Bölgesi

Ekran düğümlerinin bulunduğu ana navigasyon alanıdır. TreeView, ToolStrip veya otomatik geçiş yaklaşımı kullanılabilir.

3

Ekran Bölgesi

Navigatörde seçilen ekranların görüntülendiği merkez bölgedir. Asıl proses ekranları burada çalışır.

4

Alarm Bölgesi

AlarmScreenID ile alarm listesi veya alarm bilgilerini içeren bir ekran bağlanabilir.

MASTER_NAV İçin Ekran Tasarımı Nasıl Yapılmalı?

MASTER_NAV kullanılan bir SCADA projesinde en önemli tasarım konusu yalnızca navigasyon düğmelerini oluşturmak değildir. Navigasyon, başlık ve alarm bölgeleri ekran alanının bir kısmını kaplayacağı için MASTER_NAV altında açılacak ekranların tasarımı da bu yerleşim dikkate alınarak yapılmalıdır.

Yerel SCADA Ekranı
Belirli bir ünite veya lokal kontrol için hazırlanır.
→
MASTER_NAV
Bu ekranı ortak navigasyon çatısı altında gösterir.
→
Operatör
Tek bir arayüzden farklı ekranlara geçer.

Yerleşim Mantığı

Bir proses ekranının tüm ekranı kaplayan serbest bir tasarım alanı olduğunu varsaymak doğru değildir. MASTER_NAV başlık, navigasyon ve alarm alanlarını ayırdığı için proses ekranındaki kullanıcı kontrolleri geriye kalan ekran bölgesine göre yerleştirilmelidir.

  • Başlık bölgesinin kaplayacağı alanı proses ekranına ayırmamak.
  • Navigatör panelinin genişliğini hesaba katmak.
  • Alt alarm panelinin yüksekliğini dikkate almak.
  • Önemli proses bilgilerini navigatör veya alarm bölgesi altında bırakmamak.
  • MASTER_NAV'ın kendi bölgeleri için ayrıca kullanıcı kontrolü eklememek.

Navigasyon Düğümlerine Parametre Aktarımı

MASTER_NAV yalnızca bir ekranın açılmasını tanımlamakla kalmaz; düğüm seviyesinde PARAMETER_COLLECTION yapısı da bulunmaktadır. Bu yapı, parametre adını ve bu parametreye bağlanacak veriyi tanımlamak için kullanılır.

Kaynak Özellik Türkçe Karşılığı Rolü
ParameterName Parametre Adı Navigasyon düğümüyle ilişkili parametrenin adını belirtir.
ConnectedTag Bağlı Veri Etiketi Parametrenin ilişkilendirildiği SCADA veri etiketini belirtir.
TagPrefix Etiket Öneki Düğüm seviyesinde veri etiketi isimlendirme yapısına katkı sağlar.
TagSuffix Etiket Son Eki Etiket adının sonuna uygulanacak ek bilgiyi tanımlar.

Navigatörün Görsel Yapısının Özelleştirilmesi

MASTER_NAV'ın navigasyon alanı yalnızca işlevsel değildir. Navigasyonun yönü, boyutu, düğüm yüksekliği, simgeleri, metin yerleşimi ve araç şeridinin görüntü biçimi gibi birçok görsel özellik yapılandırılabilir.

Özellik Türkçe Kaynak Varsayılanı Açıklama
NavigationOrientation Yönlendirme Vertical Navigasyon panelinin yatay veya dikey kullanımını belirler.
NavigationPanelSize Navigasyon Panel Boyutu 120 × 240 Navigasyon alanının boyutunu belirler.
NavigationPanelLocation Navigasyon Panel Konumu 0, 95 Navigasyon panelinin ekran üzerindeki konumunu belirler.
TreeViewNodeHeight Ağaç Görünümü Düğüm Yüksekliği 35 TreeView düğümlerinin yüksekliğini belirler.
TreeViewNodeMargin Ağaç Görünümü Düğüm Kenar Boşluğu 19 Ağaç düğümleri arasındaki görsel boşluğu düzenler.
DisplayIcon Simgeyi Görüntüle true Navigasyon düğümlerinde simge kullanımını belirler.
IconSize Simge Boyutu 16 × 16 Navigasyon simgelerinin boyutunu belirler.

Başlık ve Alarm Ekranlarının Bağlanması

TitleScreenID

MASTER_NAV'ın üst bölümünde görüntülenecek başlık ekranını tanımlamak için kullanılır.

AlarmScreenID

Alt alarm bölgesinde görüntülenecek alarm ekranını tanımlamak için kullanılır.

AlarmPanelSize

Alarm panelinin genişlik ve yüksekliğini belirler.

Başlık ve alarm ekranları MASTER_NAV'ın ana ekran mimarisinin parçalarıdır. Bu nedenle ayrı bir başlık veya alarm kullanıcı kontrolünü MASTER_NAV ekranının üzerine ayrıca yerleştirmek yerine ilgili ekranların TitleScreenID ve AlarmScreenID özellikleri üzerinden bağlanması tercih edilen mimaridir.

Özel Özellik: Yönetim Parolası ve Acil Durum Geçişi

ManagementPassword

ManagementPassword, MASTER_NAV'ın en özel özelliklerinden biridir. Kaynak kodunda bu özellik bir yönetim parolası olarak tanımlanmıştır.

Kullanıcının verdiği mimari açıklamaya göre bu mekanizma, lokal kontrol amacıyla hazırlanmış bir SCADA navigatörünün gerekli acil durum koşullarında yönetim parolası ile daha geniş kapsamlı tesis navigasyonuna dönüştürülmesine olanak verecek şekilde kullanılabilir.

Kavramsal Dönüşüm

Yerel Navigatör

Belirli bir kontrolör, ünite veya lokal işletme alanına ait ekranları yönetir.

↓

Yönetim Parolası

Yetkili geçiş mekanizması devreye alınır.

↓

Ana SCADA Navigatörü

Tesis genelindeki navigasyon yapısına geçiş senaryosu oluşturulabilir.

Güvenlik Açısından Önemli

Yönetim parolası tesis genelinde işlem yetkilerinin kapsamını etkileyebilecek kritik bir mekanizma olarak ele alınmalıdır. Gerçek bir projede parola değeri kaynak kodunda açık şekilde bırakılmamalı; erişim, yetkilendirme, kayıt altına alma ve acil durum prosedürleri ile birlikte değerlendirilmelidir.

Bu sayfa, verilen kaynak kodundaki ManagementPassword özelliğini ve kullanıcının açıkladığı işletim senaryosunu dokümante etmektedir; parola doğrulama algoritmasının kaynak kodu burada verilmediği için çalışma ayrıntıları bunun ötesinde varsayılmamıştır.

Otomatik Geçiş ve Ekran Süreleri

NavigationType = Autoswitch kullanıldığında navigasyon düğümlerinin yalnızca operatör tıklamasıyla değiştirilmesi yerine tanımlı geçiş süreleri üzerinden otomatik ekran dolaşımı kurgulanabilir.

ScreenSwitchDuration

Her NAVIGATION_NODE_COLLECTION kaydında bulunan ScreenSwitchDuration özelliği, otomatik geçiş senaryosunda ilgili ekranın geçiş süresini tanımlamak için kullanılabilir. Kaynak koddaki varsayılan değer 10000 olarak verilmiştir.

Bu özellik özellikle operatörün sürekli müdahalesinin gerekli olmadığı, belirli ekranların sırayla izlenmesinin istendiği durumlarda kullanılabilecek bir navigasyon yaklaşımıdır.

MASTER_NAV Genel Özellikleri

Özellik Türkçe Karşılığı Varsayılan Açıklama
UCType Kontrol Tipi MASTER_NAV Kullanıcı kontrolünün tipini belirler.
UpdateInterval Güncelleme Aralığı 1000 Kontrolün genel güncelleme aralığını belirler.
DecimalPoint Ondalık Hane 0 Genel sayısal gösterim ayarıdır.
UCBackColor Kontrol Arka Renk Gray Kontrolün arka plan rengini belirler.
UCForeColor Kontrol Yazı Rengi Black Kontrol yazı rengini belirler.
UCFont Kontrol Yazı Tipi Bahnschrift 12 Bold Kontrolün temel yazı tipini belirler.
ScreenBorderStyle Ekran Kenarlık Stili Fixedsingle MASTER_NAV ekran çerçevesinin görünümünü belirler.
DisplayTitlePanel Başlık Panelini Görüntüle true Başlık bölgesinin görüntülenmesini belirler.
TitleScreenID Başlık Ekran Kimliği "" Başlık bölgesinde gösterilecek ekranı belirler.
DisplayAlarmPanel Alarm Panelini Görüntüle true Alarm bölgesinin görüntülenmesini belirler.
AlarmScreenID Alarm Ekran Kimliği "" Alarm bölgesinde gösterilecek ekranı belirler.
DefaultScreen Varsayılan Ekran "" MASTER_NAV başlatıldığında kullanılacak varsayılan ekranı tanımlar.
NavigationType Navigasyon Türü Treeview Araç Şeridi, Ağaç Görünümü veya Otomatik Geçiş yaklaşımını belirler.
NavigationOrientation Yönlendirme Vertical Navigasyon yönünü belirler.
DisplayScreenPanel Ekran Panelini Görüntüle true Merkez ekran bölgesinin görüntülenmesini belirler.
FitToScreen Ekrana Sığdır false İçerik ekran yerleşiminin sığdırma davranışını belirler.
DisplayFixedOpen Sabit Açılışı Görüntüle true Sabit açılış türündeki ekranların görüntülenmesini yönetir.
DisplayIndependentOpen Bağımsız Açılışı Görüntüle true Bağımsız açılış türündeki ekranların görüntülenmesini yönetir.
DisplayMaximizeScreen Ekranı Büyütmeyi Görüntüle false Ekran büyütme davranışının kullanımını belirler.
UseSeparator Ayırıcı Kullan false Navigasyon elemanları arasında ayırıcı kullanımını belirler.
ManagementPassword Yönetim Parolası admin Yönetim geçişi için kaynak kodunda tanımlanan özel parola alanıdır.

Seçenekler Kümesi

Özellik Seçenekler Kümesi
GNCerceveTuru Yok · Tek Sabit · Sabit 3 Boyutlu
GNNavTuru Araç Şeridi · Ağaç Görünümü · Otomatik Geçiş
GNOrientasyon Yatay · Dikey
MNMetinYonu Dikey 270 Derece · Dikey 90 Derece · Yatay
MNOrientasyon Tablo · Akış · Taşmalı Dikey Yığın · Taşmalı Yatay Yığın
MNGoruntuTuru Yok · Metin · Resim · Resim Ve Metin
MNResimYerlesimi Üstünü Kapla · Metin Üzerinde Resim · Resim Üzerinde Metin · Metin Önünde Resim · Resim Önünde Metin
MNAcilisTuru Kaynak kodunda Fixed seçeneği varsayılan olarak görülmektedir; diğer değerlerin ayrıntıları verilen kaynak parçasında tanımlanmamıştır.

MASTER_NAV ile SCADA Projesi Tasarlarken Temel İlkeler

01 · Önce Ana Mimari

MASTER_NAV ekranının hangi başlık, navigasyon, merkez ekran ve alarm düzeninde kullanılacağı en başta belirlenmelidir.

02 · Ekranları Buna Göre Tasarla

MASTER_NAV'ın kapladığı bölgeler dikkate alınmadan tasarlanan ekranlar çalışma sırasında önemli alanlarını kaybedebilir.

03 · Düğümleri Düzenli Kur

NodeID, ParentNodeID ve ScreenID ilişkileri tutarlı bir navigasyon ağacının temelini oluşturur.

04 · Başlık ve Alarmı Merkezileştir

Başlık ve alarm ekranlarını MASTER_NAV üzerinden yönetmek, bütünleşik operatör arayüzünün sürekliliğini sağlar.

05 · Görsel Hiyerarşi

Simge, düğüm yüksekliği, metin yerleşimi ve navigasyon yönü operatörün hızlı ekran erişimini destekleyecek şekilde düzenlenmelidir.

06 · Acil Durum Yetkisi

ManagementPassword gibi özel yönetim mekanizmaları kontrollü erişim ve kurumun acil durum prosedürleriyle birlikte ele alınmalıdır.

Sonuç

MASTER_NAV, SCADA ekranlarının ana omurgasıdır

MASTER_NAV, EOS SCADA içerisinde birbirinden bağımsız olarak hazırlanmış ekranları tek bir navigasyon mimarisi altında birleştirerek operatörün çalışma ortamını bütünleştirir. Başlık, navigasyon, ekran ve alarm bölgelerinin aynı kullanıcı kontrolü tarafından yönetilmesi, onu sıradan bir ekran geçiş kontrolünden ayırır.

Özellikle büyük SCADA projelerinde ekran sayısı arttıkça, bu yapı operatörün farklı ekranlar arasında kontrollü ve düzenli şekilde dolaşmasını sağlayan merkezi bir arayüz yaklaşımı sunar.

En kritik tasarım prensibi ise şudur: MASTER_NAV için ayrılan ekranda MASTER_NAV dışında başka bir kullanıcı kontrolü bulunmamalı; MASTER_NAV altında açılacak proses ekranları da başlık, navigasyon ve alarm bölgelerinin kapladığı alanlar dikkate alınarak tasarlanmalıdır.

← Önceki İçeriğe Dön